Osteoporoza: cichy złodziej kości - Nasz Swiat
07
Wt, grudzień

Zdrowie i uroda

W ciągu ostatnich lat dużo zmieniło się w podejściu kobiet do menopauzy i wiele pań uważa ten okres za początek nowego życia. Wiek 50 lat jest jednak granicą, po której przekroczeniu organizm kobiety musi stawić czoła nawet najpoważniejszym chorobom. Z wielu problemów zdrowotnych jakie towarzyszą menopauzie szczególną uwagę należy zwrócić na osteoporozę oraz nowotwory piersi.

Co to jest osteoporoza?
Osteoporoza jest chorobą metaboliczną, która charakteryzuje się stopniową utratą masy kostnej oraz zaburzeniem struktury kości i w konsekwencji zwiększona ich łamliwością. To powolne odwapnianie tkanki kostnej zwykle nie daje żadnych dolegliwości, a często pierwszym objawem tego procesu jest groźne złamanie towarzyszące banalnemu upadkowi.


Osteoporoza i jej następstwa należą do poważnych problemów zdrowotnych. Złamania kości u osób starszych są stanem groźnym i 25% pacjentów z nieprawidłowo leczonym złamaniem szyjki kości udowej umiera w ciągu roku. Wśród osób, które przeżyją, co druga cierpi na inwalidztwo wymagające stałej opieki.

 

Dlaczego chorujemy na osteoporozę?
Kość jest tkanką, ulegającą przeciwstawnym procesom przebudowy: tworzenia i niszczenia, które trwają przez całe życie człowieka. Wiek młodzieńczy to okres, kiedy zwiększa się zawartość wapnia w układzie kostnym. Między 20 a 40 rokiem życia kość uzyskuje maksymalną gęstość, czyli najwyższą zawartość wapnia notowaną w ciągu życia. Po tym okresie proces demineralizacji kości zaczyna przeważać nad odbudową zasobów mineralnych.

Kto głównie choruje?
Kobiety stanowią 90% pacjentów chorych na osteoporozę. Większość pan w średnim wieku traci około 1 procent masy kostnej na rok i według statystyk, co czwarta kobieta w wieku 60 lat i co druga w wieku lat 70 chorują na osteoporozę. Najważniejsze czynniki tłumaczące podatność kobiet na osteoporozę to delikatniejsza niż u mężczyzn budowa ciała i niewydolność gruczołów płciowych w fazie przekwitania. Estrogeny, produkowane przez jajnik u każdej regularnie miesiączkującej kobiety, hamują aktywność komórek kościogubnych.

W okresie menopauzy, kiedy w organizmie zaczyna ich brakować, osteoklasty powodują niekontrolowane usuwania wapnia z kości. W okresie przekwitania zmniejsza się także produkcja i uwalnianie progesteronu, który łączy się bezpośrednio z osteoblastami, komórkami budującymi nowa kość.

Co to jest densytometria?
Densytometria jest jedynym badaniem mogącym potwierdzić lub wykluczyć osteoporozę i ocenić ryzyko zachorowania. Jest badaniem bezbolesnym, a dawka promieniowania jest minimalna. Densytometria kręgosłupa najlepiej ocenia wczesne zmiany okołomenopauzalnych, których nie widać jeszcze w szyjce kości udowej.
Badanie szyjki, natomiast, ocenia ryzyko złamań kości długich. Pełna densytometria obejmuje kręgosłup lędźwiowy i obie szyjki kości udowych. To badanie powinny wykonać wszystkie kobiety w okresie menopauzy zwłaszcza, jeśli nigdy nie stosowały lub przerwały hormonalną terapię zastępczą oraz osoby po przebytych złamaniach lub pod wpływem chorób i leków powodujących obniżenie masy kostnej.

Jak zapobiec osteoporozie w czasie menopauzy?
Pierwszym etapem walki z tą choroba jest eliminacja niezdrowych czynników dietetycznych. Wapń należy do budulcowych składników mineralnych organizmu. Tylko 40% wapnia dostarczonego do organizmu wraz z posiłkami podlega wchłonięciu. Czynnikiem do tego nieodzownym jest aktywna postać witaminy D.
Część prekursora witaminy D produkowana jest przez bakterie zamieszkujące przewód pokarmowy człowieka, dlatego aby wchłanianie wapnia odbyło się w sposób fizjologiczny nieodzowna jest obecność prawidłowej flory bakteryjnej jelit. Aby zapobiec degradacji kości trzeba więc uzupełnić dietę o produkty bogate w wapń: przetwory mleczne, ryby, warzywa z zielonymi liśćmi i produkty pełnoziarniste oraz zwiększyć przebywaniem na słońcu, które przekształca witaminę D w postać aktywną, czyli tą konieczną do wchłaniania substancji budulcowych.
Na rozwój osteoporozy wpływa także nadmierna konsumpcja kofeiny, gdyż powoduje ona zwiększone wydalanie wapnia z moczem, a fosforany, stosowane jako konserwanty w przemyśle spożywczym, łączą się z wapniem w nierozpuszczalne sole nieprzyswajalne przez jelita. Również nadmiar alkoholu ogranicza mineralizację kości uszkadzając komórki kościotwórcze i utrudniając przemianę witaminy D. Nałogowe palenie papierosów powoduje zaburzenia produkcji hormonów płciowych, a zmniejszona ilość estrogenów stymuluje aktywność komórek kościogubnych.
Odpowiednia aktywność ruchowa jest jednym z warunków utrzymania zdrowia kości. Niedobór ruchu redukuje ogólną wydolność fizyczną i masę mięśniową, co prowadzi do zmniejszenia odporności mechanicznej kości poprzez słabsze uwapnienia i gorszą mikrostrukturę tkanki. Z tego powodu osoby starsze nie powinny zapominać o codziennych długich przechadzkach i lekkiej aktywności sportowej.
U kobiet już cierpiących na osteoporozę stosowanie się do wyżej wymienionych zaleceń nie jest wystarczające. Konieczne jest stosowanie typowych leków.
Hormonalna terapia zastępcza jest szczególnie wskazana u tych pań, u których obecne są również inne objawy przekwitania. W przypadku przeciwwskazań do zażywania hormonów należy stosować leki wpływające bezpośrednio na mineralizację kości.

ginekolog
dr n. med.  Katarzyna Litwicka